Speurtocht naar een mogelijke Toendraslechtvalk

Begin Februari werd er in Noord Holland een mogelijke Toendraslechtvalk gezien. De vogel verbleef geregeld op de akkers boven Callantsoog, bij het zgn. Nollenland van Abbestede, een gebied met binnen-duintjes en plas-drasland. Je moest echter wel enig geluk hebben, om op het juiste moment ter plaatse te zijn. Na de korte zoekactie, die niets opleverde, tijdens het rondje NH op 12 februari met wel veel andere mooie soorten (zie eerdere berichtgeving), gingen Wim, Harriet, Don en ik op 7 maart met name voor deze valk weer naar NH. We gingen eerst nog even langs Hoogwoud voor de Roodkeelnachtegaal, voornamelijk om Wim gelegenheid te geven tot wat betere opnames van de zang. Dat lukt prima, ook al omdat Arnoud vd Berg ter plaatse was voor geluidsopnames en er verder geen waarnemers waren. Arnoud, die al vele malen hier de zang en roep van de RKN had opgenomen, vertelde dat hij al zeker twintig! Siberische soorten had herkend aan de hand van de geluidsopnames van deze vogel. Een aantal daarvan waren maar korte strofes: "de vogel is nog aan het leren", aldus Arnoud.

Roodkeelnachtegaal Hoogwoud

De door Arnoud e.a. verzamelde informatie kan leiden naar een meer gedetailleerde plaats van herkomst in NO Rusland.
In het verloop van die dag vonden wij de Toendraslechtvalk echter niet. Wel zagen wij een groepje Lepelaars vrij dichtbij, wat Holenduiven en een Patrijs.

Lepelaar, Nollen van Abbestede

Daar de valk, in het verloop van die week toch weer gemeld werd, besloten Wim, Don en ik op maandag 14 maart nog een ultieme poging te wagen.
Aanvankelijk leek bij aankomst de bewuste akker, waar de vogel het meest was gezien weer verlaten, tot Wim zei "stop is, ik zie daar wat": Ja, bingo!, eindelijk dan, daar zat de Toendraslechtvalk.
Wel behoorlijk ver weg midden op de akker, maar hij was er. Een goede foto maken was op dat moment ondoenlijk vanwege de afstand, de verdamping van het water wat nog in de bodem zat "het zgn. Haze-effect" aldus Don en de graanstoppels op de akker, waar de imposante valk toch voor een deel in schuil ging.

Toendraslechtvalk, Abbestede

Een van de eerste opnames van de valk met volle crop, waarbij te zien is hoe ver weg de vogel zit en hoe lastig het is om hem goed op de foto te krijgen door met name het genoemde Haze-effect.
Door de scoop van Wim, was hij uiteraard mooi te zien, maar ook daar viel mij het wat diffuse beeld op door die verdampingsdruppeltjes.

Wim en Don bij de Toendraslechtvalk

Toendraslechtvalk Abbestede

De valk vloog op een gegeven moment op, maar ik kon na deze opname snel mijn kijker pakken en hem volgen. Hij vloog naar de duinen, boog toen af naar zuid en keerde iets zuidoostwaarts en daalde steeds meer, tot ik hem achter het dak van een boerderij kwijt raakte. Snel via de provinciale weg die kant uit rijdend, vond ik hem gelukkig terug aan de rand van een wat kleinere akker. De vogel was hier beter in beeld te krijgen, maar nu kregen wij ook te maken met toenemende warmtetrilling.

Toendraslechtvalk Abbestede

Toendraslechtvalk belaagd door Kievit

Na een paar aanvallen van de aanwezige Kievitten, was de valk het gepest wel zat en ging er vandoor,
om vervolgens voor die dag definitief uit beeld te verdwijnen.
Toendraslechtvalk, Falco peregrinus calidus, is een ondersoort van Slechtvalk en komt voor van het Varanger schiereiland in  Noorwegen tot de Lena in Rusland. Is iets groter, lichter en heeft wat meer blauwgrijs op de bovenzijde. De baardstreep is langer en smaller en heeft een lichte inkeping onder het oog. De onderzijde is licht met een fijnere bandering op het middelste deel en op de flanken grover. De kop vertoont gelijkenis met die van een jonge Giervalk. Het formaat en postuur, dat inzit tussen Slechtvalk en Giervalk, deed mij sterk denken aan de Giervalk van Zeeuws-Vlaanderen van enige jaren geleden.

Giervalk Autrichepolder 23-02-2012

Giervalk met prooi, Autrichepolder 23-02-2012

Vrijdag 17 maart ging ik samen met Frans opnieuw noordwaarts, omdat hij de vogel toch ook wel erg graag wilde zien en ik langzamerhand wel aardig vertrouwd was geraakt met het gebied. Helaas bleek de valk niet op "zijn thuisbasis" te zitten en moesten wij vol aan de bak om hem te vinden.
Bij de kleinere akker iets zuidwaarts zat hij ook niet, maar zag Frans wel ineens een paar Patrijzen.

Patrijs Abbestede

Na heel veel akkers in de omgeving te hebben afgezocht, besloten wij om even een lunch-break te nemen bij de Petten: mooi gerealiseerde schelpen eilandjes aldaar voor de vogels om te rusten en wellicht te broeden (locatie Siberische Strandloper; zie eerder blog).
Begin van de middag reden wij weer terug naar Abbestede voor een laatste poging om voor Frans de Toendraslechtvalk te vinden. De plas-dras gebieden leverden niets op, dan maar door naar de grote akker. "Is dat hem niet" riep Frans, toen wij bij de hoek van de grote akker aankwamen. Snel pakte ik mijn kijker: "Jemig ja, dat is hem Frans, rijden!" Frans was zo enthousiast, dat hij direct een foto probeerde te maken. "Nee, nee dat wordt niks, rustig er naar toe rijden Frans." De valk zat dichterbij op de hoofdakker dan maandag, maar wel nog op een zodanige afstand dat wij geen bedreiging vormden en naast, of vanachter de auto konden fotograferen. Even leken de aanvallende Kieviten hem weer te verjagen, net zoals maandag, maar de valk hield stand en bleef op zijn plek. Frans maakte er een wel heel aparte show van door, weer te worstelen met de scherpstelling van zijn camera en de bestuurders van een paar passerende auto's omstandig uit leggen wat voor vogel daar zat.
"Frans, actie" riep ik, toen de valk zich weer moest verdedigen tegen een volgende uitval van de Kieviten.
Na een paar minuten vloog de Toendraslechtvalk toch op en viel gelukkig in aan de rand van de andere akker achter ons. Hij zat daar iets verder weg, maar was nog wel mooi in beeld.

Toendraslechtvalk Abbestede

Toendraslechtvalk belaagd door Kievit

Frans bij de Toendraslechtvalk

Toendraslechtvalk Abbestede 

Toendraslechtvalk Abbestede

Toendraslechtvalk Abbestede

Bollenveld in bloei bij Abbestede

Na nog een half uur lang van de vogel genoten te hebben, was het mooi geweest en reden wij in de rode bolide van Frans -met een grote glimlach op zijn gezicht -weer huiswaarts.
Kort naschrift: het is de vraag of deze valk echt aanvaard wordt als Toendraslechtvalk. Hij vertoont veel goede kenmerken, maar er is ook nogal wat variatie in kleed bij Slechtvalken. De tijd zal het leren, maar het was echt geweldig, om zo'n imposante valk van zo nabij te mogen zien.

Witoogeend bij Berkel en Rodenrijs

Na het zien van Frans zijn foto's van de Witoogeend bij Berkel, besloot ik daar toch ook maar eens een kijkje te nemen. Ik had de soort al enige jaren geleden bij Delfgauw gezien, maar dat was een vrouwtje en hier betrof het een on-geringd mannetje. Witoogeend komt voor in ZO-Europa, is vrij klein en heeft een hoog voorhoofd met spitse kruin. Bij het vrouwtje is het oog donker, bij het mannetje wit.
Een ander belangrijk kenmerk zijn de witte onderstaart dekveren. Daarnaast is er een duidelijk afgescheiden witte buikvlek, welke echter bij zwemmende eenden niet/nauwelijks te zien is.

Witoogeend mannetje bij Berkel en Rodenrijs

Het was nog knap lastig om het beestje te vinden, ook al omdat er veel vrouwtjes Kuifeend op de plas rond zwommen, die zeker op afstand wel iets weg kunnen hebben van de Witoogeend. Eenmaal in beeld is hij echter onmiskenbaar, door de genoemde kenmerken en ook het mooie diep kastanjebruine kleed. Wat later vond ik hem terug rustend tegen de oever aan, waar hij een soort defilé afnam van allerlei soorten eenden.

Witoogeend Berkel en Rodenrijs

Witoogeend Berkel en Rodenrijs

Wintertaling Berkel en Rodenrijs

Twee weken later bleek het Witoogeendje spoorloos, maar waren er wel een paar Europese Kanaries en Velduilen in de aangrenzende polder, waar momenteel de nodige graafwerkzaamheden plaatsvinden. Ik trof er Peter Soer en Ellen Sandberg met partner. Na even wat natuur- en foto-ervaringen te hebben uitgewisseld, kon ik toch een mannetje Europese Kanarie vastleggen (met dank aan Ellen voor het aangeven van de juiste vliegrichting), na eerder al de volledige medewerking van een Torenvalkje te hebben gekregen. De Velduilen zaten kennelijk elders.

Europese Kanarie Berkel en Rodenrijs

Torenvalk Berkel en Rodenrijs

In maart 2011 zag ik een vrouwtje Witoogeend bij Delfgauw. Hierbij twee archieffoto's.

Witoogeend vrouwtje, Delfgauw maart 2011

Witoogeend vrouwtje bij Delfgauw maart 2011

De laatste twee foto's zijn een klein eerbetoon aan Henk Harmsen. Henk was van jongs af aan doof, maar dat weerhield hem er niet van om een gepassioneerde vogelaar en fotograaf te worden. Zo zag hij bv Sneeuwgorzen nog eerder, dan dat wij ze hoorden. Bij DEVJO heb ik nog een paar jaar met Henk in hetzelfde elftal gevoetbald. Hij speelde rechtsbuiten, kon behoorlijk hard rennen, maar je moest wel fanatiek naar hem zwaaien, wilde je de bal van hem krijgen: roepen had uiteraard geen zin.

Henk werd in 2006 zwaargewond bij een vreselijk verkeersongeluk met een auto. Hij werd met zijn fiets door een auto, die van links kwam en hem voorrang had moeten verlenen, geschept en belandde met zijn nek tegen een paal. Henk die de auto niet gezien had, raakte grotendeels verlamd en werd na een revalidatieperiode in het Sophia, in het nieuwe verpleeghuis NEBO opgenomen.

Zijn zus meldde begin januari 2010 op de site van de HVB, dat Henk een Witoogeend had gespot vanuit zijn kamer in een sloot van het aangrenzende park Oosterbeek. Een paar dagen later ben ik gaan kijken en heb liggend op een laag sneeuw van zo'n 15 cm een aantal foto's gemaakt van dit fraaie eendje, in een welhaast betoverend winterlandschap. Op zo'n moment denk je ook met dank en respect aan Henk, die hier eigenlijk naast mij had moeten staan.
Henk overleed het jaar daarop, op 25 september 2011. Hij was dus tot het laatst toe, hoe beperkt hij inmiddels ook was, een uiterst alerte vogelaar.

Witoogeend park Oosterbeek Den Haag januari 2010

Witoogeend park Oosterbeek Den Haag januari 2010

Zingende Roodkeel, stretchende Buffelkop en sierlijke Geelpoot

Bij een tweede bezoek samen met Frans, op 26 januari j.l., aan de Roodkeelnachtegaal, liet de vogel zich eenmaal erg goed zien op het grasveld voor de "slaapboom".

Roodkeelnachtegaal komt onder slaapboom vandaan

Roodkeelnachtegaal, Hoogwoud

Vanwege toenemende drukte op de locatie, besloten wij om vervolgens de Kleine Topper te proberen bij de Vooroever, onder Medemblik. Daar aangekomen, dobberden er honderden kuifeenden, samen met toppers, futen en zelfs een paar IJseenden, voor de oever. Hoe halen wij hier in vredesnaam, een kleine topper tussen uit, vroeg ik mij af. Nou, gelukkig was Frans er met zijn arendsogen en telescoop: "Ik heb hem hoor" hoorde ik na een paar minuten. Na een paar aanwijzingen, zag ik hem eerst door de scoop en even later door mijn kijker: ja inderdaad een kruintje op de kop en donker grijze bovenzijde. Nu ben ik niet zo'n eenden kenner, maar toch had ik enige twijfel: ik zag geen gemarmerde bovenzijde en vond hem ook niet kleiner dan de aanwezige toppers.
's Avonds werden wij uit de droom geholpen door Guus Peterse van Waarneming: een Hybride Topper x Kuifeend!  Nou Frans bedankt hoor :-) , weer een aanvulling voor mijn langzamerhand indrukwekkende hybridelijst.
Een speurtocht langs de Waddenzee-dijk naar de zwarte rotgans in de polders boven Hippolytushoef, moesten wij vanwege de naderende storm (het was inmiddels windkracht 7) staken.

Hybride Topper x Kuifeend

IJseenden bij de Vooroever

Vrijdag 12 februari, ging ik samen met Harriet, Wim en Frans wederom naar Noord Holland.
Voor 8.00 uur waren wij al bij de brandgang achter de tuinen van de Beukenlaan in Hoogwoud, waar Wim al vrij snel een voor hem onbekende zang hoorde. Bij ons eerste bezoek, dat met de huiskamer en de balkonsessie, hebben wij de vogel niet horen zingen. Bij het tweede bezoek wel, maar ik dacht nu aanvankelijk even aan roodborst (de Roodkeelnachtegaal kan volgens de boeken, trouwens meesterlijke immitaties van andere vogels tussen zijn zang door verweven)
Kort hierna kregen wij hem ook in beeld in het struikgewas, laag boven de grond. Harriet zag de vogel nu ook: voor haar was dat de allereerste keer en dus extra spannend.
Wim concentreerde zich helemaal op het opnemen van de zang en wij durfden nauwelijks adem te halen, ook al, omdat Wim zijn richtmicrofoon per ongeluk thuis had laten liggen (de omgeving-geluiden worden hierdoor beter gefilterd). Ook met fotograferen, waren Frans en ik terughoudend, omdat die geluiden ook hinderlijk zijn voor de geluidsopname.

Frans en Wim, met daar achter de slaapboom, aan het begin van de brandgang

Op een gegeven moment, kwam de Roodkeelnachtegaal tussen de takken door steeds beter in beeld.
Ik ben toen heel behoedzaam achter Wim zijn rug langs geslopen, zodat ik net een vrij richtpunt kreeg voor het maken van een aantal opnames.

Zingende Roodkeelnachtegaal Hoogwoud

Roodkeelnachtegaal

Nadat vier nieuwe waarnemers waren gearriveerd, vertrokken wij richting Den Oever, om bij de Zuiderhaven de Buffelkopeend te zoeken. In de buurt van de haven ontdekten wij een mannetje Grote Zaagbek en een groepje Nonnetjes (3 man en 2 vrouw).

Grote Zaagbek onder Den Oever

Nonnetjes onder Den Oever

De Buffelkopeend daarentegen koste nog de nodige moeite, maar uiteindelijk zagen Frans en ik het eendje vrijwel tegelijk bij de monding van de haven. Zo snel mogelijk belde ik Wim, die samen met Harriet nog de kuststrook meer landinwaarts aan het controleren was.

Den Oever, Zuiderhaven

Buffelkopeend Den Oever

> Vervolgens, na wat opgewarmd te zijn (het was knap guur en grauw weer daar bij dat haventje) door een kop koffie/thee, zochten wij kort naar de Kleine Topper. Echter zonder resultaat en wij zetten koers naar Callantsoog, waar op de geestgronden ten noorden van het plaatsje een Toendra Slechtvalk al enige tijd vertoefde. Wij liepen een paar binnen-duintjes op bij "het Nollenland van Abbestede" (wat een naam, had er nog nooit van gehoord), maar de valk was kennelijk elders "winkelen".
Dus door naar de Putten, tussen Petten en Camperduin, voor de Kleine Geelpootruiter.
Harriet zag al snel een Roodhalsgans tussen een groep kolganzen. Later, bij het zien van de foto's , bleek de vogel echter een ring te dragen aan de rechterpoot.
Niet lang hierna, was het weer Harriet, die ons vanuit de auto opmerkzaam maakte op een eenzame steltloper. Warempel dat was hem nog ook. Ik maakte dat ik zo snel mogelijk uit de auto kwam, omdat ik naast bestuurder Frans aan de verkeerde kant van het water zat, waar Kleine Geelpoot foerageerde. Met een vrij robuuste paal van een hekwerk als statief, kon ik snel enige opnames maken bij nog steeds grauwe en nevelige weer omstandigheden.

Kleine Geelpootruiter, de Putten

Na nog een paar Dwerggansjes op grote afstand door de telescopen te hebben waargenomen, was dit
met zoveel mooie soorten, weer een prima dagje Noord Holland.

Rubinkehlchen - Roodkeelnachtegaal - Siberian Rubythroat !!!

Vrijdagmiddag 15 januari dacht ik op mijn gemakje bij de Haagse Hoge School, de IJsduiker nog eens rustig te kunnen volgen en fotograferen: nou, dat liep even anders. Nog maar net met de fiets gearriveerd na de laatste stortbuien, of er kwam een DBA Alert binnen: Roodkeelnachtegaal bij Hoogwoud! Ik wist direct, dat het een "zware" soort betrof, een vogel die in Oost Siberië broedt en normaal in India overwintert, maar waar lag Hoogwoud in hemelsnaam. In Noord Holland dus, iets ten NW van Hoorn, zag ik op Google Maps. Fijne boel, de auto stond thuis, het was inmiddels al na tweeën en er was totaal nog niets duidelijk, of de vogel al dan niet geringd was. Een overhaast vertrek met Roland zijn auto, ging op de valreep niet door. Wij besloten de verdere ontwikkelingen af te wachten. Inmiddels werd duidelijk, dat Wietze Janse de foto van de nachtegaal op een Facebook pagina had gezien en contact had gezocht met de maker er van. De moeder van de bewoner, had geen idee wat voor vogel het was, maar vond hem wel zo bijzonder, dat zij hem op het internet plaatste.

Kort voor donker zagen de eerste vogelaars de vogel vrij kort. Er werden afspraken gemaakt met de bewoner en met diens moeder voor een excursie, waarbij de volgende ochtend groepjes vogelaars om beurten de woning in mochten, om door het achterraam in de tuin te kunnen kijken. De vogel had zich daar naar verluid, de laatste dagen regelmatig laten zien.

Roodkeelnachtegaal Hoogwoud, vanuit woonkamer

Wim Kolber en Frans van Antwerpen, stonden eveneens te popelen, om deze vogel te zien, maar vanwege enige verwarring over een mogelijke ring, besloten wij ter elfder ure, om te wachten op meer zekerheid. Nou die kwam er zaterdagochtend al vrij vroeg. Ieder van ons, had toen inmiddels andere activiteiten, maar al snel konden wij met elkaar de vertrektijd en plaats afspreken voor zondagochtend. Tegen het middaguur, bleek dat er n.l. ook zondag nog een excursie mogelijkheid voor Euro 5,- p.p. werd aangeboden. De vogel was inmiddels landelijk nieuws, wat de opwinding alleen nog maar groter maakte.   Zondagochtend waren wij rond 7.45 uur in een inmiddels licht besneeuwd Hoogwoud. Als een van de eersten arriveerden wij bij de woning, waar ook de bovenbuurman aanwezig was, die voor hetzelfde bedrag zijn balkon aanbood, als observatiepost. Eerst gingen wij met Remco Hofland van Dutch Birding naar binnen, waar de moeder van de bewoner ons welkom heette. Remco had weer wat meelwormen neergelegd op het muurtje aan de rechterkant.

Het wachten was nu zo rond 8.20 uur in de vroege ochtendschemering, op de Roodkeelnachtegaal. Zodra wij de vogel zouden zien en een paar foto's hadden gemaakt, moesten wij weer naar buiten voor de volgende groep. Bij die groep waren nota bene twee Denen uit Skagen, helemaal in de kop van Noord Denemarken: zij waren de avond er voor om 21.00 uur vertrokken en hadden de hele nacht door gereden! Op eens riep Remco, ja daar komt ie. Aanvankelijk heel kort, maar even later duidelijk te zien, terwijl hij richting meelwormen hipte: Yes, de Roodkeelnachtegaal!

Roodkeelnachtegaal bij voerplek (foto vanaf balkon)

Na een paar snelle foto's, met een krankzinnig hoge iso en heel wat stoppen overbelichting, dankten wij met een wel gemeende knuffel onze gastvrouw "Jullie zijn allemaal schatten" en maakten plaats voor de volgende groep. "Wanneer doen wij het balkon" vroeg ik aan Frans, die voor mij liep: "Nu meteen" was het resolute antwoord. Ok, wij de trap op, Euro 5,- voor de buurman en via een paar kamers stonden wij ineens op het balkon.

Balkon van de bovenburen

Om een paar redenen bleek dat een prima ingeving van Frans: het werd geleidelijk aan steeds lichter, wij kregen de vogel prachtig in beeld, het duurde even voor de volgende groep zich aan diende en later die ochtend bleek dat in overleg met Remco het balkon tijdelijk gesloten werd, omdat de vogel anders steeds minder in de tuin kwam.

Roodkeelnachtegaal, Hoogwoud 17-01-2016

Wij stonden nog maar kort op het balkon, of de nachtegaal kwam al langzaam omhoog via de besneeuwde takken van de boom links achter de schutting. Even later kwam hij geheel vrij in beeld op de schutting, vloog door naar een ander deel van de schutting en landde vervolgens in de tuin.

Roodkeelnachtegaal, Hoogwoud

Na deze prachtige momenten met een vogel, die door velen als een soort Heilige Graal wordt gezien en voor het eerst in Nederland te zien was, hadden wij nog tijd genoeg over voor een paar vogellocaties in de kop van Noord Holland.

De Kleine Topper, bleek onvindbaar, maar wij zagen wel dit fraaie Nonnetje bij de jachthaven van Den Oever.

Nonnetje, jachthaven Den Oever

Er was nog tijd over voor drie Roodhalsganzen, die iets ten noorden van Hippolytushoef waren gezien. Voor mij zou dat weer een nieuwe soort zijn. Jaarlijks worden er in Nederland wel Roodhalsganzen gezien. In Zuid-Holland had ik ze tweemaal gemist, maar was er niet voor naar andere provincies gereden. Nu waren wij dus heel dicht bij een groepje van drie ongeringde vogels.

Roodhalsgans broedt op de arctische toendra en overwintert normaal gesproken rondom de Zwarte Zee in Zuid Oost Europa.

Eenmaal bij de locatie, zag Wim al vrij snel deze prachtig getekende en gekleurde gansjes: wouw wat een fraaie beesten. Ze zaten nog vrij dichtbij tussen de Rotganzen en waren vanuit de auto prima te zien.

Roodhalsganzen, Hippolytushoef

Roodhalsganzen, Hippolytushoef

Al met al een onvergetelijke dag met een Mega-soort erbij op onze lijst.